جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
606
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
از طرف دولت به رسم آزمايش خطى از تهران تا سلطانيه كشيده شد ، ولى چون اين كار درست انجام نشده بود ناچار متروك ماند . در سال 1860 خط كاملى از تهران تا تبريز داير كردند كه در 1863 تا جلفا امتداد يافت و در همين موقع بين دولتهاى ايران و انگلستان مذاكراتى پيش آمد كه به اين نتيجه منجر گرديد كه خط اصلى تلگراف هند و اروپا از لندن تا بمبئى ترانزيت از طريق ايران بگذرد . داستان و حاصل اين مذاكرات كه در اوضاع داخلى ايران تأثير فراوان داشت متناسبا در فصل راجع به روابط گذشته و حال ايران و انگلستان بيان خواهد شد و بنابراين خوانندگان علاقهمند به آن فصل مراجعه خواهند كرد . در اينجا ذكر اين موضوع كافى است كه منظور از آن جريانات اين بود كه سه رشته خط از جلفا به تهران داير و بوسيلهء كمپانى تلگراف هند و اروپ اداره شود و از تهران تا بوشهر را مأموران حكومت هند اداره كنند . علاوه بر اين خطوط دولت ايران در حدود سه هزار ميل خط تلگرافى در دست مأمورين خود دارد كه همه محتاج به اصلاح و تعمير است . اينك پايتخت با تمام شهرها و مراكز عمدهء مملكت مربوط است و تأثيرى كه اين كار در استحكام اساس اقتدار همايونى داشته است در فصل ديگرى ذكر خواهد شد . خطوط ايران غير از آنچه در حوالى پايتخت هست به قرار ذيل مىباشد : خط تهران - مشهد و مشهد - سرخس و مشهد - كلات نادرى و درگز - مشهد و قوچان - شاهرود استراباد و مشهدسر - سمنان و فيروزكوه - قزوين ، رشت و انزلى رشت و خرمآباد ( در مرز مازندران ) تبريز ، اردبيل و نمين ، تبريز و ساوجبلاغ مرند و خوى و اروميه تهران - همدان و خانقين ، همدان ، سنندج و گروس ، همدان بروجرد و سلطانآباد بروجرد - نهاوند ، بروجرد - خرمآباد و شوشتر ( كه دارند تا اهواز و محمره - خرمشهر ) امتداد مىدهند اصفهان - يزد و كرمان ، آمار عايدات و مخارج و كارهائى را كه انجام يافته است انتشار ندادهاند . روزنامهها - تاريخ و وضع كنونى روزنامهنگارى نيز در ايران شرحى گويا از حالتى غيرعادى است كه در ميان مردم آن سرزمين ديده مىشود به اين معنى